ميرزا شمس بخارايى

172

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

تاريخ سلاطين منغيتيه / - 10 و - 10 . احمد مخدوم دانش تولد مير عمر - دومين فرزند مير حيدر - را پنجشنبه 11 ذى القعدة الحرام 1224 ه . ق / 1809 م ، و جلوس او را بر تخت سلطنت بخارا 23 جمادى الاوّل 1242 ه . ق / 1826 م ، آورده است كه به قول او ، پس از چهار ماه حكمرانى در ديار غربت درگذشت . احمد مخدوم دانش دربارهء اخلاق امير چنين مىنويسد : « از بس كه در طبعش فسق و فساد مستولى بوده ، در مدّت اندك هم خيلى داد عيش و كامرانى را داده ، در اوقات شب و روز ، بى مى و مطرب زيست ناكرده ، مدام مست و بيهوش بوده تا كه در ايّام حكومت خود از محاصرهء بخارا و آمدن امير نصر اللّه - برادر او - از سمرقند بىخبر بوده و آواز تير و تفنگ كه از بيرون شهر مىآمد ، مقرّبان او مىگفته‌اند ميركانهاى خاصه به بيرون شهر مشق تير و تفنگ دارند و نشانه مىاندازد ، شما دل جمع باشيد . تا ساعتى كه عساكر امير نصر اللّه بخارا را فتح كرده به دروازهء ارگ آمدند و دروازهء ارگ را بشكستند . امير هم در آن حال در سماع چنگ و چغانه و دف و دايره اشتغال داشته ، آنگاه يكى از فحول علما واسطه شده زن وار در فرنجى انداخته از ارگ بخارا برآورده ، اخراج كردند . تا رفت آنجا كه رفت » . تاريخ سلطنت خاندان منغتيه / 29 و 30 . 92 / 19 - اياز بيگ و رجب بيگ در روزگار امارت ميرحيدر ، از اين دو تن به نام : ايازبيگ ايرانى و رجب بيگ ديوان بيگى ياد شده است . آنان از جملهء كسانى بودند كه به هميارى محمّد حكيم قوشبيگى صدر اعظم در واژگونى امير سيّد عمر و به امارات رساندن مير نصر اللّه منغيتى ( 1860 - 1826 م ) نقش مؤثرى داشتند ؛ در روزگار امير نصر اللّه از رجب بيگ به عنوان : رجب بيگ پروانچى ياد شده است كه از سوى امير حاكم « پنجشنبه » بود . ظفرنامهء خسروى / - 15 ؛ كشكول سليمى / 268 . 93 / 23 - ايشان نقيب سر جان ملكوم از او به نام : « ايشان نقيب الاشراف » نام برده است . تاريخ ايران ، ج 2 /